Hiệu quả bước đầu của mô hình nông lâm kết hợp trồng cây tếch tại xã Tân Lạc

Đoàn thăm quan được các hộ dân tham gia mô hình trực tiếp dẫn đi khảo sát tại vườn cây tếch của gia đình ông Bùi Văn Nao và ông Bùi Văn Hương. Hai hộ đều cho biết, cách đây 3 năm, người dân xóm Tam hầu như chưa biết đến cây tếch. Việc trồng rừng sản xuất tại địa phương chủ yếu là trồng độc canh cây keo, chu kỳ khai thác ngắn từ 5–7 năm và bán cho các cơ sở băm gỗ.

Sau khi tham gia khóa tập huấn do Chương trình FFF II tài trợ, với sự hướng dẫn của giảng viên HTX Tân Lạc Sơn, người dân bắt đầu tiếp cận mô hình trồng cây gỗ lớn kết hợp cây ăn quả và cây dược liệu dưới tán. Theo chia sẻ của các hộ, cây tếch được giới thiệu là loài cây sinh trưởng nhanh, dễ chăm sóc, cho giá trị kinh tế cao dù thời gian khai thác kéo dài từ 15–20 năm. Tuy nhiên, tại thời điểm đó, hầu hết người dân địa phương chưa từng nhìn thấy cây tếch và chưa có thông tin cụ thể về loại cây này.

Xuất phát từ nhu cầu tìm hiểu thực tế, các hộ đã đề xuất và được HTX Tân Lạc Sơn tổ chức cho đi thăm quan mô hình trồng cây tếch tại xã Hua Păng, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La. Tại đây, đoàn được tham quan đồi cây tếch 6 năm tuổi của gia đình ông Hà Văn Quyền. Nhiều người bày tỏ sự bất ngờ khi nhận thấy đất dưới tán rừng tếch tơi xốp, màu mỡ hơn so với diện tích trồng xoan liền kề. Ông Quyền cũng chia sẻ thêm về thị trường tiêu thụ gỗ tếch tại Sơn La thời điểm đó.

Đoàn thăm quan thăm vườn cây tếch của ông Hà Văn Quyền xã Hua Păng, Mộc Châu, Sơn La năm 2022

Sau chuyến thăm quan, một số hộ dân, trong đó có gia đình ông Nao và ông Hương, đã mạnh dạn đăng ký tham gia mô hình nông lâm kết hợp với các loại cây gồm: cây tếch, bưởi, sả và cà gai leo.

Đến nay, sau 3 năm trồng, cây tếch tại các hộ này đã đạt chiều cao trung bình từ 7–8 mét. Ông Bùi Văn Nao cho biết, cây tếch tương đối dễ trồng và chăm sóc; khó khăn chủ yếu tập trung ở năm đầu do cần thường xuyên phát dọn cỏ, tránh để cây leo che bóng. Trong quá trình trồng, gia đình chỉ thực hiện phát quang, đào hố, trồng cây, không đốt thực bì, góp phần bảo vệ môi trường đất.

Mô hình trồng cây Tếch của hộ gia đình ông Bùi Văn Nao tại xóm Tam, xã Tân Lạc

Chia sẻ thêm kinh nghiệm, ông Bùi Văn Hương cho biết, để cây sinh trưởng thẳng và đẹp, cần tỉa cành hằng năm. Khi cây còn nhỏ, nếu bị nghiêng do gió, lốc thì phải kịp thời dựng lại để tránh cong thân và mọc nhiều cành nhánh. Nhờ áp dụng đúng kỹ thuật, vườn cây tếch của gia đình ông hiện phát triển đồng đều, thẳng thân, hứa hẹn mang lại giá trị kinh tế cao trong tương lai.

Từ những kết quả bước đầu, nhiều hộ dân tại xóm Tam bày tỏ mong muốn trồng cây tếch để dần thay thế diện tích trồng keo. Ông Bùi Văn Châu, Trưởng xóm Tam 1, cho biết gia đình ông từng có ý định trồng xen cây tếch sau khi khai thác keo nhưng chưa thực hiện được do không biết nguồn cung giống. Đây cũng là khó khăn chung của nhiều hộ dân khi các cơ sở cung cấp giống cây gỗ lớn tại địa phương chưa sẵn có, người dân thường phải đặt trước hoặc nhập từ nơi khác.

Bên cạnh đó, việc diện tích trồng cây tếch chưa thể mở rộng nhanh còn do người dân chưa trực tiếp chứng kiến hoạt động thu mua, tiêu thụ gỗ tếch tại địa phương, khiến tâm lý vẫn còn e ngại.

Có thể khẳng định, cây tếch là loài cây gỗ lớn có giá trị kinh tế cao, dễ chăm sóc và phù hợp với mô hình nông lâm kết hợp. Người dân địa phương đã từng bước nắm vững kỹ thuật trồng và chăm sóc. Tuy nhiên, để mở rộng diện tích trồng cây tếch cũng như các loài cây gỗ lớn khác, vẫn rất cần sự hỗ trợ từ các dự án, chương trình phát triển lâm nghiệp, đồng thời cần thêm thời gian để chứng minh hiệu quả kinh tế, môi trường và cảnh quan của mô hình này.